Từ xa xưa, trà (hay chè) đã được biết đến không chỉ như một thứ nước giải khát thông dụng, bồi bổ sức khỏe mà còn có tác dụng chữa và ngăn ngừa một số bệnh.

Trước đây, nguyên liệu dùng để chế biến trà chủ yếu lấy từ cây chè. Chúng ta hay gọi nôm na loại trà nấu từ lá chè tươi là trà xanh, loại lá trà đã qua chế biến là trà đen. Song, tùy thuộc vào từng vùng khí hậu (nhiệt đới, ôn đới…), miền thổ nhưỡng (loại đất), phương thức chăm sóc, cách thu hái, chế biến (phương pháp sao tẩm, các loại hương liệu dùng để ướp…) mà người ta chia trà ra nhiều loại trà khác nhau. Ví dụ như trà ướp sen thì gọi là trà sen, ướp lài thì gọi trà lài, trà được sao chế từ những búp non là trà búp… Ở Trung Quốc có một loại trà chỉ lấy những cái nõn mới nhú của cây trà để chế ra một thứ trà tiến vua gọi là trà Long tĩnh.

Chất lượng cây trà tùy thuộc rất nhiều vào vùng đất. Từ đó mà có những loại trà nổi tiếng thế giới như Trung Quốc có trà Tân Cương, Gruzia có trà xanh, Ấn Độ với trà đen… Ở Việt Nam, miền Bắc có trà Thái Nguyên, trà Phú Thọ, miền Nam có trà Đà Lạt, trà Bảo Lộc…

Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, ngành chế biến trà trong nước và thế giới cũng phát triển ào ạt về số lượng và chất lượng. Khái niệm về trà hiện nay không còn bó hẹp trong phạm vi các loại trà chế biến từ cây chè. Nhiều loài cây cỏ được trưng dụng để bổ sung vào danh sách các loại trà thảo dược uống liền: trà Atiso, trà khổ qua, trà cỏ ngọt, trà trái nhàu, trà linh chi, trà dây, trà đắng… Theo quảng cáo trên bao bì sản phẩm, loại nào cũng rất tốt cho sức khỏe và có công dụng chữa bệnh: trà đắng nhuận gan, trà khổ qua mát phổi, trà dây giảm béo, trà cỏ ngọt chữa bệnh tiểu đường, trà linh chi hạ cholesterol trong máu…

Ai có dịp sang Trung Quốc sẽ được thưởng thức trà hoa cúc, trà sinh thái, trà ô long…, thứ nào cũng được nhà sản xuất quảng cáo là ngăn ngừa bệnh tật, đẹp da, kéo dài tuổi thọ. Loại trà Long tĩnh không chỉ pha nước uống mà còn dùng để nấu canh gà, canh tôm, xào trứng… là những món ăn rất bổ dưỡng. Nếu ngâm với sơn tra, nhân trần thì sẽ thành loại thuốc dùng cho người cao huyết áp. Hoặc món canh từ trà hoa tam thất giúp những phụ nữ mới sinh mau lại sức, rượu ngâm trà hoa tam thất thì dành cho người ốm yếu, suy nhược cơ thể…

Phần bã trà sau khi pha nước được tận dụng làm phân bón rất tốt cho cây, hoa cảnh, đặc biệt là hoa phong lan. Người Trung Quốc còn dùng bã trà khô làm gối, với tác dụng an thần, tạo giấc ngủ ngon và sâu. Loại bã trà Long tĩnh thì được nghiền nhỏ, trộn đường, làm thành một lọai kẹo trà có mùi vị thơm ngon, bùi và béo như kẹo mè.

Lại nữa, do công việc bận rộn, nhiều người không có thời gian để pha, đợi cho trà ngấm. Thế là nhà sản xuất nghĩ ra cách chế biến các loại trà có thể uống liền mà không cần qua các công đọan pha chế rườm rà.

Có hai loại trà uống liền mang tính đột phá trong phong cách dùng trà: trà túi lọc và trà hòa tan. Như tên gọi, trà túi lọc là loại trà xay thành bột, đựng trong những cái túi nhỏ. Riêng việc tìm ra công thức chế biến loại túi này cũng mất nhiều công sức. Túi lọc phải giữ được hương vị trà, phải chống ẩm, chống mốc, chống thẩm thấu cho trà và hương liệu, lại phải bảo đảm an toàn thực phẩm. Với chức năng “lọc”, khi pha, chỉ có trà tan vào nước, còn bã trà vẫn giữ nguyên trong túi. Mỗi túi trà có khối lượng 5g, đủ cho một ly 100 – 200 ml, tùy khẩu vị từng người. Hiện nay trên thị trường, hầu hết các loại trà thảo dược đều có túi lọc.

Loại thứ hai là trà tan. Trà được xay thành bột, tinh chiết, loại bỏ chất không tan rồi sấy khô, tẩm ướp hương liệu, chất bảo quản, chất tạo vị… Mỗi gói trà có khối lượng từ 10 - 20g, thêm vào 100 – 200ml nước sôi là có một ly trà: Trà chanh, trà gừng, trà xanh, trà chanh dây…Tùy theo sở thích, khách hàng có thể chọn lọai trà có đường hoặc không đường, trà nguyên chất hay ướp hương liệu, trà chanh hay trà thường… Giá cả của các hãng thường không chênh nhau bao nhiêu. Ngoài ra, còn có trà giải cảm, trà thanh nhiệt, trà hà thủ ô… gồm một số vị thuốc nam thông dụng, có tác dụng chữa bệnh: trà giải cảm để giải cảm, trà thanh nhiệt hạ huyết áp, trà hà thủ ô làm đen tóc, bổ thận tráng dương…

Để thỏa mãn thị hiếu khách hàng, cùng một loại nguyên liệu, nhà sản xuất có thể đưa ra nhiều sản phẩm trà khác nhau. Ví dụ như trà actiso có hơn 10 loại: trà hòa tan, trà túi lọc, trà bông actisô, trà rễ, trà lát… Khối lượng, kiểu đóng gói, bao bì, mẫu mã, phẩm cấp… cũng đa dạng và phong phú.

Ngày xuân bận rộn tiếp khách, đi chơi…, những món trà thơm ngon và tiện lợi sẽ giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, không khí tết cũng thêm ấm nồng.

Giao Thủy